TESTI I TRETË

Pas zgjedhjeve të 11 majit 2025, skena politike shqiptare u rikonfigurua në mënyrë dramatike, por jo befasuese. Mazhoranca socialiste e Edi Ramës e thelloi dominimin e saj institucional me 83 mandate, ndërsa opozita e vjetër, e përfaqësuar ende nga Sali Berisha, mbeti në rolin e një zhurmuesi që nuk mund të prodhojë më as kontroll, as alternativë, as besueshmëri. Në këtë boshllëk, 170 mijë shqiptarë votuan ndryshe — për parti të reja, për parti të vogla, për përpjekje të reja që u përpoqën të sfidojnë duopolin Rama–Berisha.

Por tani fillon testi i vërtetë: çfarë do të bëjnë këto parti?

Rruga 1: Bashkimi në një alternativë të përbashkët – Pol i tretë i qëndrueshëm

Avantazhet:

• Krijon gravitet politik dhe elektoral serioz. Një bllok i përbashkët alternativ, me një platformë të qartë, një kauzë të përbashkët dhe lidership të decentralizuar, mund të kanalizojë jo vetëm 170 mijë votat ekzistuese, por edhe gjithë frustrimin publik që nuk voton ose që voton me hundën mbyllur.

• Imponohet si zë opozitar real. Në një kontekst ku PS-ja ka shumicë absolute dhe Berisha ka kredibilitet zero, një alternativë e bashkuar mund të shfaqet si opozita reale – e vetmja që përfaqëson interesin publik dhe kontrollin ndaj pushtetit.

• E shndërron pluralizmin nga iluzion në forcë. Deri më tani, fragmentimi i partive të reja i ka lënë ato si “nota proteste” në fletën e votimit. Bashkimi i tyre do t’i jepte peshë reale institucionale dhe politike.

• E shtyn publikun të përqendrojë vëmendjen te ideja e ndryshimit. Nëse nuk ka bashkim, Rama dhe Berisha do të vazhdojnë të dominojnë jo sepse frymëzojnë, por sepse askush tjetër nuk bashkon një shumicë të re shprese.

Rreziqet:

• Sensi i protagonizmit i liderëve ekzistues. Historia e zgjedhjeve 2025 tregoi se disa nga këto parti refuzuan koalicionin e mundshëm pikërisht për shkak të garës për protagonizëm. Ky mbetet rreziku më i madh.

• Uniformizimi i profilit politik. Disa parti vijnë nga qasje të ndryshme ideologjike – disa më të majta, disa më konservatore. Një bashkim i detyruar, pa platformë të mirëfilltë, mund të rezultojë konfuz për elektoratin.

Rruga 2: Vazhdimi i rrugës individuale – Ruajtja e identitetit dhe ndërtimi vetjak

Avantazhet:

• Autonomi strategjike. Çdo parti ka mundësi të ruajë profilin e vet, të adresojë segmentin e vet elektoral dhe të mos sakrifikojë parimet apo frymën themeluese.

• Konkurrencë e shëndetshme në të njëjtën zonë. Një numër i vogël partish të reja që garojnë ndaras mund të zhvillojnë konkurrencë cilësore në ide, organizim dhe përfaqësim, duke e pasuruar jetën politike.

• Zbutja e tensioneve personale. Bashkimi i pavullnetshëm mund të sjellë kriza të brendshme më të mëdha sesa funksionimi i ndarë me respekt reciprok.

Rreziqet:

• Me 1 ose 2 deputetë në Kuvend, askush nuk të dëgjon. Ligjërisht mund të kesh zë, por politikisht je i parëndësishëm. Në një sistem bipolar, zëri i partive të vogla veç e veç është thjesht zhurmë në sfond.

• Media shqiptare, e kapur ose e përqendruar vetëm te PS–PD, nuk u jep hapësirë subjekteve të vogla. Në mungesë të një poli të tretë të organizuar, këto parti do ta kenë gjithnjë e më të vështirë të kapërcejnë filtrat e medias dhe të shfaqen në sytë e opinionit publik si alternativë reale.

• Rikthimi i logjikës së votës “të keqes më të vogël”. Sa më shumë ndahen alternativat, aq më shumë votuesit e ardhshëm do të detyrohen të “zgjedhin Ramën për të mos ardhur Berisha”, apo anasjelltas – duke e rikthyer duopolin e vjetër.

• E njëjta histori mund të përsëritet: partitë të marrin mijëra vota, por të mos arrijnë pragun rajonal për mandat. Zgjedhjet e ardhshme do të jenë edhe më të vështira nëse nuk ka reflektim dhe strategji të qartë.

Koha nuk pret.

Në kushtet aktuale, mbi qeverinë nuk ka më kontroll parlamentar real. Populli ka folur, por për të dëgjuar më tej duhet një alternativë që jo vetëm ekziston, por që flet me një zë të qartë. Ky nuk është momenti për të mbrojtur emra apo parti. Është momenti për të ndërtuar një subjekt serioz, koherent, të bashkuar, që thotë: “Opozita reale jemi ne.”

Shqipëria ka nevojë për një pol të tretë — jo si një bashkim i detyruar, por si një bashkëveprim i mençur. Partitë e reja nuk duhet të shkrihen në një subjekt unitar, por duhet të krijojnë një aleancë strategjike, ku secila ruan profilin, por të gjitha ndërtojnë një front të përbashkët demokratik. Kjo është rruga më realiste, më funksionale dhe më premtuese.

Një aleancë strategjike midis partive opozitare alternative mund të funksionojë nëse ndërtohet mbi bazë parimesh, jo pazare, mbi bashkërendim, jo shkrirje, dhe me respekt për identitetin, jo ambicie për dominim. Ajo duhet të jetë një arkitekturë bashkëpunimi fleksibël, e cila ruan diversitetin ideologjik, por unifikon qëllimet politike për reforma sistemike dhe përfaqësim real qytetar.

Ja si mund të funksionojë kjo aleancë në mënyrë konkrete:

1. Krijimi i një “Platforme të përbashkët për Republikën Tjetër”

• Një dokument i shkurtër (5–7 pika) mbi çështjet ku ka konsensus të plotë:

• Reformë zgjedhore për proporcional kombëtar me lista të hapura

• Depolitizimi i administratës zgjedhore dhe financimit të partive

• Luftë kundër korrupsionit dhe mbështetje për drejtësinë e pavarur

• Rritja e përfaqësimit të diasporës dhe shtresave të papërfaqësuara

• Autonomi për qeverisjen vendore dhe ndarja reale e pushtetit

Kjo platformë nuk do të kërkojë unifikim ideologjik, por do të funksionojë si një “kushtetutë” e përbashkët veprimi, që i mban bashkë në çështjet thelbësore.

2. Koordinim i zërit në Kuvend dhe jashtë tij

• Deputetët nga partitë e ndryshme të opozitës alternative mund të krijojnë një grup informal parlamentar koordinues, ku ndajnë qëndrimet për çështje madhore. Nuk kanë pse të jenë një grup parlamentar juridik (që kërkon 7 deputetë), por mund të veprojnë si koalicion i vogël me ndikim publik.

• Për çdo nismë ligjore, për çdo rezolutë, për çdo seancë parlamentare: një qëndrim i përbashkët i dakordësuar në çështjet ku ka unitet.

3. Bashkëpunim në fushata publike dhe aksione qytetare

• Aleanca mund të organizojë forume publike të përbashkëta, takime me qytetarët, protesta simbolike ose fushata ndërgjegjësuese për çështje konkrete (si emigracioni, çmimet, taksat, SPAK, zgjedhjet).

• Kjo i jep peshë politike zërit të tyre dhe ndihmon në ndërtimin e një kulture të re politike, ku bashkëpunimi vjen përtej interesit të ngushtë partiak.

4. Strukturë e përbashkët koordinuese

• Duhet ngritur një sekretariat i përbashkët teknik, jo për të drejtuar partitë, por për të koordinuar komunikimin, veprimet publike dhe përgatitjet elektorale.

• Ky mund të jetë një organ i vogël prej 3–5 personash të mandatuar nga partitë, me afat të përcaktuar dhe detyra të qarta. Qëllimi: të shmangë keqkuptimet, të organizojë proceset dhe të ruajë kohezionin.

5. Koordinim elektoral pa humbur identitetin

• Në zgjedhjet e ardhshme, mund të krijohet një koalicion elektoral teknik, ku partitë ruajnë logot e tyre, por garojnë me një emër të përbashkët në fletëvotim.

• Secila parti mban listën e vet me kandidatë në zona të caktuara, por nuk konkurrojnë kundër njëra-tjetrës në të njëjtin qark. Kjo shmang ndarjen e votës dhe rrit shanset për përfaqësim më të gjerë.

6. Marrëveshje për ruajtjen e autonomisë ideologjike

• Aleanca duhet të funksionojë mbi një pakt mosndërhyrjeje në identitetin e secilës parti: nuk ka kërkesë për shkrirje, për uniformim ideor apo për lider të përbashkët.

• Secila parti mban të drejtën për të pasur qëndrime të ndryshme në çështje dytësore (si ekonomia, shëndetësia, etj.), por respekton vendimet e përbashkëta për temat themelore të sistemit dhe demokracisë.

Që kjo të ndodhë duhet një kapërcim i madh: nga instinkti i ndarjes te etika e bashkimit. Ky është TESTI I TRETË.

Aleanca strategjike është një nga rrugët për të ndërtuar një opozitë reale, që i bën ballë sistemit të kalbur të PS-së dhe PD-së. Ajo nuk kërkon sakrifikim të identitetit, por modesti për të ndarë protagonizmin. Kërkon më shumë kulturë politike sesa strukturë, më shumë vizion sesa ego, dhe më shumë ndërgjegje publike sesa kalkulim elektoral.

Nëse nuk bashkëpunojnë sot, nesër mund të mos jenë më. Nëse bashkëpunojnë me mençuri, mund të jenë për herë të parë fillimi i një Republike Tjetër. Nëse partitë alternative duan të shndërrohen nga “shpresa e tretë” në “forcën e parë që mund të ndryshojë vendin”, aleanca është mjeti. Vizioni është detyra. Egoja personale? Pengesa.